Żywność ekologiczna, bio, organic – czy warto?
Popyt na żywność ekologiczną gwałtownie wzrósł w ciągu ostatnich 25 lat w wielu krajach rozwiniętych w Europie, Ameryce Północnej i Azji / Oceanii.
Pojęcie żywność ekologiczna, BIO, organic odnosi się do produktów bez użycia sztucznych chemikaliów, hormonów, antybiotyków lub GMO .
To zainteresowanie jest spowodowane postrzeganiem przez konsumentów, że rolnictwo ekologiczne zapewnia zrównoważenie środowiskowe, różnorodność biologiczną, dobrostan zwierząt oraz korzyści w zakresie jakości i bezpieczeństwa żywności w porównaniu do intensywnego rolnictwa konwencjonalnego 1 .
Dowody naukowe potwierdzają powyższe dwa stwierdzenia. Co ciekawe, średnio rolnictwo ekologiczne zwiększyło bogactwo gatunków o około 30% 2 , 3 .
Istnieją kontrowersje naukowe, czy i w jakim stopniu, metody produkcji ekologicznej skutkują na jakość i bezpieczeństwo żywności oraz na zdrowie ludzkie 4 , 5, 6 .
W związku z tym warto zastanowić się, czy rzeczywiście warto wybierać żywność ekologiczną, bio, organic?
W poniższym tekście słowo ekologiczny będzie oznaczało, że mówię o wszystkich 3 wyrażeniach.
Zalety żywności ekologicznej
Żywność ekologiczna może zawierać więcej składników odżywczych niż żywność z gospodarstwa konwencjonalnego
W 343 recenzowanych publikacjach, których wyniki są statystycznie istotne, stwierdzono, że stężenia szeregu przeciwutleniaczy, takich jak polifenole (fenole, flawanony, stylbeny, flawony, flawonole i antocyjany), są znacznie wyższe w uprawach ekologicznych/produktach 7 oraz mają niższe stężenia potencjalnie szkodliwego, toksycznego metalu – kadmu 8 , 9 .
Wiele z tych związków było wcześniej powiązanych ze zmniejszonym ryzykiem chorób przewlekłych, w tym chorób sercowo-naczyniowych i neurodegeneracyjnych oraz niektórych nowotworów, w interwencji dietetycznej i badaniach epidemiologicznych.
ALE
W badaniu kohortowym, w którym wzięło udział 623 080 kobiet w Wielkiej Brytanii koncentrujący się na zachorowalności na nowotwory u kobiet w średnim wieku. Wykazało, że istnieje słabe powiązanie między spożyciem żywności ekologicznej i zmniejszoną częstością występowania chłoniaka nieziarniczego, badanie trwało 7 lat 10 .
Jeżeli chodzi o mięso zwierząt, istnieje niewiele dowodów i nie jest obecnie możliwe oszacowanie różnic w składzie mineralnym i potencjalnym wpływie na zdrowie ludzi 11 .
Żywność ekologiczna może mieć wpływ korzystniejszy profil lipidowy
Mięso ekologiczne (wołowina, jagnięcina i wieprzowina) miało podobny poziom nasyconych kwasów tłuszczowych (KT), niższy poziom jednonienasyconych KT i wyższe stężenia wielonienasyconych KT w porównaniu z tradycyjnym mięsem. Autorzy tego badania podkreślają, że ilość próbek mięsa w tym badaniu ograniczona 12 .
Naukowcy wykazywali niższą częstość występowania nadciśnienia, cukrzycy typu 2, hipercholesterolemii (zarówno u mężczyzn jak i kobiet) oraz choroby sercowo-naczyniowej (u mężczyzn) 13 u osób żywiących się produktami eko, ale częściej deklarowano historię raka 14 . Autorzy podkreślają, że wyniki badań trzeba brać z poprawką.
Żywność ekologiczna sprzyja niższemu ryzyku otyłości
Badanie około 54 000 dorosłych francusko-belgijskiej grupy Nutrienet-Sainté donosi, że konsumenci regularnie spożywający żywność ekologiczną mieli znacznie niższe ryzyko nadwagi lub otyłości 15 .
ALE
Związek pomiędzy spożyciem żywności ekologicznej a nadwagą/otyłością zmniejszył się również, gdy dane zostały skorygowane o wiek, aktywność fizyczną, wykształcenie, palenie tytoniu, spożycie energii, restrykcyjną dietę i przestrzeganie publicznych wytycznych żywieniowych. Badanie należy interpretować ostrożnie i nie wysuwać pochopnych wniosków 16 .
Mniejsze zachorowania na alergie i atopowe zapalenie skóry
U dzieci w kilku badaniach stwierdzono niższą częstość występowania alergii i/lub choroby atopowe w rodzinach mieszkających na wsiach w gospodarstwach rolnych. Lecz przyczyną może być nie tyle jedzenie, ale ogół naturalnego środowiska 17 , 18 .
Niektóre badania nie wykazywały różnic
Przegląd 55 badań nie wykazał różnic w zawartości składników odżywczych w uprawach organicznych w porównaniu z uprawami konwencjonalnymi, z wyjątkiem niższych poziomów azotanów w produktach ekologicznych 19 .
W badaniu 33 mężczyzn spożywało dietę opartą na roślinach. Obserwacje nie wykazały żadnego wpływu systemu produkcyjnego na całkowite spożycie lub biodostępność cynku i miedzi lub stan karotenoidów w osoczu 20 , 21 .
Ekologiczna uprawa nie wpłynęła na zawartość większości odżywczych korzystnych związków, z wyjątkiem związków fenolowych 22 .
Przeanalizowano 17 badań na ludziach i 223 badania na substancjach odżywczych i zanieczyszczeniach w żywności. Przegląd wykazał, że żywność produkowana ekologicznie nie jest bogatsza w witaminy i minerały niż artykuły spożywcze produkowane konwencjonalnie 23 .
Jak żywność ekologiczna wpływa na zdrowie ogółem?
Wpływ na zdrowie ludzi jest niejasny 24 .
Istnieje niewiele badań na ten temat w porównaniu z innymi tematami epidemiologii żywieniowej 25 .
W dostępnej literaturze (2012 r.) brakuje mocnych dowodów na to, że żywność ekologiczna jest znacznie bardziej odżywcza niż żywność konwencjonalna. Spożywanie żywności ekologicznej może zmniejszyć narażenie na pozostałości pestycydów i bakterie odporne na antybiotyki 26 .
Z systematycznego przeglądu z 2010 r. dostępnego piśmiennictwa wynika, że brakuje dowodów na skutki zdrowotne związane z odżywianiem, które wynikają z konsumpcji ekologicznej żywności 27 , 28 .
Trudno jest zdobyć dowody na korzyści z żywności ekologicznej.
Co prawda, badania na zwierzętach jak również b adania in vitro wykazały wyraźne wskazanie na korzystny wpływ ekologicznej żywności ekstraktów w porównaniu z konwencjonalnymi. Lecz brakuje dowodów wpływu na ludziach 29 .
Faktem jest, że konsumenci, którzy regularnie kupują żywność ekologiczną, wybierają więcej warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i mniej mięsa. Są również bardziej aktywni fizycznie i rzadziej palą 30 .
Dlatego też trudno jest zdobyć dowody potwierdzające korzystne działanie samej żywności ekologicznej.
Oznaczenie „euroliść”
Zgodnie z obowiązującym prawem w Unii Europejskiej (Rozporządzenie Rady nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r) i Rozporządzenie Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r) określenia: ekologiczny, organiczny i bio (biologiczny) odnoszą się do produktów, które powstają dokładnie w tym samym systemie jakości.
Produkty ekologiczne wyprodukowane w Unii Europejskiej mają poniższe oznaczenie:
Listek oznacza, że żywność jest w <95% jest:
– niemodyfikowana genetycznie
– bez sztucznych nawozów
– bez chemicznych środków ochrony roślin
Nazwy bio, organic czy eko to słowa zastrzeżone. Nie można tak po prostu stosować ich na opakowaniu.
Jakie nazwy nie określają żywności eko, bio, organic:
- określenie miejsca sprzedaży mianem ekobazaru, sklepu ekologicznego lub ze zdrową żywnością nie przesądza o tym, że oferowana w nim będzie wyłącznie żywność ekologiczna
- sam wygląd tego nie zapewnia
- określenia: ekologicznie czystych rejonów, ze zdrowego serca Mazur, z naturalnych źródeł, z nietkniętych ostępów puszczy
Gwarancją jest wyłącznie odpowiednie oznakowanie, które znajdziesz na opakowaniu.
Podsumowanie
Co możemy powiedzieć na pewno: żywność ekologiczna zapewnia niższą ekspozycję na pozostałości pestycydów niż w przypadku żywności produkowanej konwencjonalnie, ale jej wpływ na zdrowie ludzi nie jest jasny.
Część badań wskazuje na korzyść żywności ekologicznej, w tym wskazanie korzystnych skutków zdrowotnych.
Porównania są skomplikowane, ponieważ spożycie żywności ekologicznej jest silnie skorelowane z kilkoma wskaźnikami zdrowego stylu życia i „najlepszymi praktykami” konwencjonalnego rolnictwa, często bardzo zbliżonymi do ekologicznych.
Żywność ekologiczna ma 31 :
– wyższe stężenie związków fenolowych w roślinach, poziom reszty związków jest sprzeczny
– niższe stężenia kadmu i mniej pestycydów (nawet 4-krotnie) w roślinach
– organiczne mięso, mleko i produkty mleczne zawierają w przybliżeniu wyższe stężenia pożądanych kwasów tłuszczowych omega-3
Żywność konwencjonalna ma:
– mleko ma odpowiednio wyższe stężenia jodu i selenu
– uprawy konwencjonalne mają również odpowiednio wyższe stężenia białka, azotu, azotanu, azotynów; zwiększone spożycie tych związków zostało powiązane zarówno z pozytywnym, jak i negatywnym wpływem na zdrowie
– oba rodzaje żywności mają podobną ilość nasyconych kwasów tłuszczowych i jednonienasyconych kwasów tłuszczowych
Wpływ na zdrowie żywności ekologicznej nie jest jednoznacznie udokumentowany.
Jeżeli zdecydujesz się na zakup żywności eko, bio, organic dowiedz się jak to robić z rzetelnego źródła UOKiK:
https://uokik.gov.pl/aktualnosci.php?news_id=12061